Jongsocialisten Brussel

Na de electorale overwinning van extreemrechts op Zwarte Zondag 1991, beslisten de Belgische democratische partijen dat een ‘cordon sanitaire’ tegen extreemrechts van levensbelang was voor het voortbestaan van de democratie.

De bedoeling van de toenmalige ondertekenaars was om nooit met extreemrechtse politici samen te werken, op geen enkel bestuursniveau, omdat ze de Universele Rechten van de Mens niet onderschrijven en de hoekstenen van de democratie niet respecteren. Daarnaast bestond er ook zoiets als het ‘cordon médiatique’, waardoor extreemrechts geen plaats kreeg in nieuws-, duidings- of entertainmentprogramma’s.

Na drie decennia kraakt het cordon in zijn voegen. Het is dus hoog tijd om de balans op te maken en vooruit te kijken.

The times they are a-changing

Het cordon médiatique [1] bestaat al een hele tijd niet meer. Extreemrechts hoeft ook niet doodgezwegen te worden. Het moet in een gezonde democratie mogelijk zijn om extreemrechtse politici het vuur aan de schenen te leggen in de media. Pers- en meningsvrijheid gelden voor iedereen. Een kritisch kader is daarbij essentieel. Maar daar moet het ook ophouden. De partijvoorzitter van Vlaams Belang hoeft niet te dansen op Ketnet. Geef hem geen paginalange interviews over “de-mens-achter-de-politicus”. Voer al zeker geen parlementslid tegen wie een gerechtelijk onderzoek loopt voor overtredingen van de racisme-, negationisme- en wapenwet op als ‘posterboy’ [2] van zogenaamd rechts-conservatief Vlaanderen.

De uitholling van het politieke cordon is veel problematischer. Theo Francken (N-VA) zegt luidop dat “geel-zwart” [3] in 2024 niet uitgesloten is. Tom Van Grieken (Vlaams Belang) werd uitgenodigd op audiëntie in het Koninklijk Paleis. En na de verkiezingen van mei 2019 vonden er verregaande regeringsonderhandelingen [4] plaats tussen de N-VA en het Vlaams Belang.

Ook het maatschappelijk discours schuift alsmaar verder op naar extreemrechts.[5] Het feit dat de mening van extreemrechtse politici (en hun aanhangers) op gelijke voet wordt gezet met politici die wél respect opbrengen voor de Rechten van de Mens en de democratische beginselen, is op zijn minst verontrustend te noemen.

De barrière die dertig jaar geleden werd opgeworpen tegen extreemrechts is aan het eroderen. Hoewel er uit alle hoeken van het politieke spectrum regelmatig geopperd wordt om die muur neer te halen – het zou namelijk ‘antidemocratisch’ zijn – pleiten wij voor het omgekeerde: een cordon 2.0 tegen een extreemrechts 2.0.

Extreemrechts 2.0

Extreemrechts in Vlaanderen heeft zich de voorbije jaren onder andere via het Vlaams Belang omgevormd tot een “nette” partij van vlotte marketingboys. Geen girls. Eigenaardig, toch? Het feit dat Tom Van Grieken vandaag wordt neergezet als gematigd [6], zegt meer over hoe onze maatschappij veranderd is dan een mogelijke matiging van het Vlaams Belang zelf. Want zeg nu zelf, wat is het inhoudelijke verschil tussen de slogan ‘Eigen volk eerst’ en ‘Eerst onze mensen’?

Naast racistische slogans zoals “Islamieten, Parasieten” en “Multicultureel is multicrimineel”, zit het probleem veel dieper. Het partijprogramma [7] van het Vlaams Belang overtreedt nog steeds op tientallen manieren flagrant de Belgische grondwet of het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), waarbij ze vooral de vrijheden van mensen van niet-Europese origine en moslims viseren. Of ze nu in België geboren en getogen zijn of niet. Hun partijprogamma schendt onder andere het verbod op discriminatie, het recht op godsdienstvrijheid en het privacyrecht. Ironisch genoeg zijn het net diezelfde verdragen, die zij met de voeten treden, die het mogelijk maken dat ook extreemrechtse partijen hun antidemocratische meningen vrij kunnen uiten.

Hoewel extreemrechts het niet expliciet benoemt in haar partijprogramma’s, zien we nog andere verontrustende tendensen. Ze voeren campagne tegen zogenaamde “wereldvreemde en activistische rechters” [8] in een poging druk uit te oefenen op de rechtspraak. Wanneer politieke partijen een andere macht willen delegitimeren puur voor eigen politiek gewin, is dat een aanval op onze rechtstaat en democratie.

Verder komt in toenemende mate ook de “vierde macht”, onze media en journalistieke vrijheid, onder druk te staan. Recent nog besliste het Vlaams Belang dat een fragment uit het actualiteitsprogramma ‘De Ideale Wereld’ beledigend was. Door druk uit te oefenen op de Raad van Bestuur van de VRT werd het stuk uit de uitzending geknipt. Dat een satirisch programma beledigend kan zijn, is geen wereldschokkend nieuws. Wel schokkend daarentegen, is het feit dat extreemrechts zodanig veel invloed heeft vergaard dat het de publieke omroep censuur kan opleggen.

Als onze grondwettelijke vrijheden, onafhankelijke rechters en de vrije pers worden bedreigd, wat beschermt ons dan eigenlijk van politieke willekeur? Na de vluchtelingen of “schurftmigranten”, de LGTBTQI+-gemeenschap of “abnormalen” en de universiteiten of “indoctrinatiefabrieken”, zullen er ongetwijfeld nieuwe slachtoffers volgen. Enkel als je wit, Vlaams, hetero en cisgender man bent, hoor je erbij – voorlopig toch nog.

Een Cordon 2.0

Extreemrechts, dat zijn voeten veegt aan onze democratie en rechtstaat, mogen we geen volwaardige plaats geven in onze maatschappij. Dit mag nooit het nieuwe normaal worden. Een partij die manifeste schendingen van de Europese Rechten van de Mens in haar partijprogramma heeft staan, mogen we zeker niet als een potentiële regeringspartner zien.

Wij zeggen nu – klaar en duidelijk: niet met ons. Nu niet. Nooit. Wij sluiten geen akkoorden met extreemrechts, op geen enkel bestuursniveau en stappen al helemaal niet in een regering met hen. We stemmen niet mee met hun voorstellen in het parlement en werken niet mee aan dubbelinterviews, want extreemrechts 2.0 vormt nog steeds een gevaar voor onze grondwettelijke vrijheden en de beginselen van de democratie.

Dit cordon 2.0 is een manier voor ons om aan te geven waar onze rode lijn ligt. Het schept duidelijkheid naar mogelijke politieke partners, maar ook naar toekomstige kiezers. Indien een partij bepaalde waarden, die wat ons betreft essentieel zijn om deel te kunnen nemen aan een parlementaire democratie, niet onderschrijft, is een samenwerking met ons niet mogelijk. Deze waarden zijn:

  • Respect voor het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, zoals vrijheid van religie en seksuele voorkeur, vrijheid van meningsuiting en de gelijkheid tussen man en vrouw;
  • Respect voor bestaande internationale verdragen zoals de Conventie van Genève van 1951;
  • Het verdedigen en respecteren van de Scheiding der Machten;
  • Het streven naar een gelijkwaardige samenleving waar zwakkeren beschermd worden door onze sociale zekerheid;
  • Het verwerpen van taal, gedrag en uitingen die racisme, uitsluiting en geweld in de hand werken.

Een cordon 2.0 kunnen wij als Jongsocialisten Brussel niet alleen afdwingen. Een cordon is immers een samenwerkingsverband tussen verschillende democratische partijen die de samenleving willen beschermen tegen extreemrechts gedachtegoed.

Met deze open brief willen wij wel als eerste opnieuw een lijn in het zand trekken. Wij gaan niet langer mee in de extreemrechtse politiek en retoriek die genormaliseerd worden. Wij reiken nu de hand naar andere partijen, organisaties en media in de hoop dat ook zij het gevaar inzien van de normalisering van extreemrechts.

Omdat we onze normen en waarden niet overboord hoeven te gooien in de hoop op electoraal gewin of kijkcijfers. Omdat we ons niet willen laten leiden door angst voor de volgende verkiezingen. Omdat we kiezen voor menselijkheid, niet ontmenselijking.