De tijd van politieke partijen is voorbij. Schaf ze af.

Deze opinie verscheen op hln.be op 22 juni 2017

 

Voorzitter Aaron Ooms van vzw Jongsocialisten ziet in deze tijden van politieke crisis en schandalen hét momentum om een nieuwe vorm van politiek en burgerparticipatie te organiseren. In een exclusief opiniestuk voor HLN.be pleit hij voor een radicale ommekeer die een einde maakt aan de almacht van de partijen.

Zaal F in het Belgische parlement, doet dat nog een belletje rinkelen? Het was de plek waar eind jaren '90 politici over de partijgrenzen heen op een bijna clandestiene manier samenkwamen om de politiek grondig te vernieuwen. Onder meer de invoering van referenda op alle niveaus - ja, ook het Belgische - lag op toen op tafel. "Maar uiteindelijk ging zaal F ten onder aan de druk van een aantal behoudsgezinden binnen diverse partijen en de koudwatervrees om buiten de traditionele meerderheid-oppositielijn te werken", schrijft professor Carl Devos over die episode in zijn boek 'Schijn of scharnier: politieke trendbreuken in de jaren 90'.

Log en geldverslindend apparaat

Schijn of scharnier, het precies de vraag die ik me stel bij de vorderingen van de werkgroep Politieke Vernieuwing. Ongetwijfeld is het een boeiende oefening daar in een andere zaal van het parlement. Helaas zijn de signalen weinig hoopgevend. Stilaan wordt duidelijk dat de berg, net als midden jaren '90, een muis zal baren. Nochtans is dit tijdperk van schandalen en extreme politieke crisis hét momentum om een nieuwe vorm van politiek en burgerparticipatie te organiseren. Waarin we bijvoorbeeld meteen de Senaat afschaffen. In plaats van een log en geldverslindend apparaat kiezen voor burgerparticipatie in zijn puurste vorm waarbij wetsvoorstellen uit de Kamer gewikt en gewogen worden. Maar helaas. Na amper enkele weken staat inspraak of de afschaffing van de Senaat niet langer op de agenda.

Radicale ommekeer

Wat ze vandaag wél bespreekt, is de evidentie zelve. Een totale decumul tussen een parlementair mandaat en een uitvoerend mandaat? Uiteraard. Overal evenveel mannen als vrouwen? Het zal wel zijn. Totale transparantie over lonen en lobbying? Dat die vraag nog wordt gesteld. We willen als burgers in dit land meer dan enkel wat logisch is. We hebben een radicale ommekeer nodig om weer voluit te geloven in de kracht van de democratie. De eis voor een cleane, correcte en transparante politiek gebaseerd op vernieuwende ideeën en mechanismen klinkt ondertussen oorverdovend.

Verstikkende macht

En dan komen we precies tot de kern van het  probleem: de alles verstikkende macht van politieke partijen. Met de partijvoorzitters - verkozen door een select kransje partijleden - als generaals in hun hoofdkwartier. Dé vraag voor een werkgroep Politieke Vernieuwing is dan ook logisch in zijn eenvoud. Hoe schaffen we de politieke partijen af? Hoe brengen we de macht terug bij diegenen die vol overtuiging gekozen zijn door het volk? De werkgroep Politieke Vernieuwing zou zich over dat vraagstuk moeten buigen. Concreet zou ze kunnen bepalen hoe we rechtstreeks een premier en vice-premiers kunnen verkiezen. Niet aangesteld door voorzitters dus, maar wel door kiezers. Concreet zou ze kunnen vastleggen hoe we onze voorkeur voor een coalitie in het stemhokje kunnen uiten. En applaus zou er zeker zijn mocht de werkgroep tenminste het aantal politici in ons land verminderen. Of erover nadenken om een limiet te zetten op het aantal termijnen dat iemand in het parlement mag zetelen. Laat politieke partijen bewegingen worden die een plaats bieden aan gelijkgestemden voor debat en politieke innovatie. Maar neem ze de almacht én de centen af die een partijkaart belangrijker maakt dan de inzet voor de samenleving. Laat ons nooit meer getuige zijn van het schouwspel, zoals bij het stemrecht voor 16- en 17-jarigen, waarbij een meerderheid van de volksvertegenwoordigers voorstander is van een voorstel, maar datzelfde voorstel toch geen meerderheid haalt op de dag van de stemming. Omdat de partijen primeren, de democratie veel minder.

Controle en transparantie

Dat zijn dé vragen die er toedoen vandaag, in plaats van gemorrel in de marge waar elk rechtschapen mens het al lang over eens is. Alleen met de terugkeer naar een échte, parlementaire democratie kan de politiek het vertrouwen herstellen. Alleen een echte participatieve democratie zal voldoende controle en transparantie kunnen verzekeren. De tijd van politieke partijen is voorbij. Nu houden politici enkel de schijn hoog. Wat is een werkgroep anders die 'suggesties' doet aan het Bureau van het parlement, die op zijn beurt terugkoppelt naar een hoofdkwartier dat meteen telt wat de impact is op de zetelverdeling of de eigen partijfinanciering. Beste politici van de werkgroep, verspil daar toch uw tijd niet mee. Verricht daarentegen baanbrekend werk en zaai de kiemen voor een ommekeer. Een ommekeer dat een einde maakt aan de almacht van partijen.

Standpunt categorie: