Jonge autist vraagt hulp, jeugdrechter grijpt in, miserie begint

'Dit artikel verscheen op 20/06/2016 in De Standaard, pag 12. Door Veerle Beel. Copyright: 2016 Corelio'

Een jongen met autisme die geen school vond, werd door de jeugdrechter uit huis geplaatst. 'Die mevrouw zei dat ze alleen maar wilde helpen. Maar ze hebben me kapot gemaakt', zegt Thomas Claerhout (17). Of hoe de hulpverlening haar doel voorbijschiet. Een groep ouders klaagt aan dat dit geen uniek verhaal is.

Thomas Claerhout (17) uit Herzele haalde voor het eerst de pers toen hij 12 was. Hij zat in het tweede middelbaar aso in Gent, zijn zevende school op rij al. Een slimme jongen, een jaartje voorop zelfs, die ook autisme heeft. Dat leidt op gewone scholen, zonder autisme-begeleiding, vaak tot misverstanden of tot pestgedrag en sociale uitsluiting. In een brief aan de toenmalige minister van Onderwijs, Pascal Smet (SP.A), vroeg de 12-jarige daarom: 'Geef me een gebouw, en ik begin zelf een school.' Hij bedoelde: een aso-school met een autisme-werking, want zo zijn er niet veel in Vlaanderen.

Anderhalf jaar later werd hij onder toezicht van de jeugdrechter geplaatst omdat hij niet meer naar school ging. Hij wilde niet meer en zijn moeder was het moe om rond te bellen en keer op keer afwijzende antwoorden te ontvangen.

In politiecel

Drie jaar later is het rechtbanktoezicht opgeheven en kan Thomas spreken over wat hij heeft meegemaakt. Te beginnen bij een consulente die volgens hem geen geloof hechtte aan zijn doktersattesten. Daar werd hij zo zenuwachtig van dat hij 'tilt sloeg'. Gevolg: de consulente liet hem opnemen in een ziekenhuisafdeling voor volwassen psychiatrische patiënten. Hij was pas 15.

Daarna een doorverwijzing naar een school beneden zijn niveau en ambitie - en vooral erg ver van huis en dus praktisch niet haalbaar. Ten slotte haalden agenten in kogelvrije vesten hem thuis op om hem naar een jeugdvoorziening te brengen. Ze lieten hem zelfs even in een politiecel wachten. Thomas kruipt nu nog steeds onder tafel van angst als hij een politieman ziet.

Het verhaal van Thomas is frappant, maar niet uniek. Het gezin krijgt de steun van tientallen andere gezinnen met gelijkaardige ervaringen, die samen aanklagen dat er bij leerkrachten, clb-medewerkers, jeugdrechters en hulpverleners veel te weinig kennis bestaat over autisme en andere complexe stoornissen. Daardoor pakken ze deze jongeren verkeerd aan, waardoor de problemen escaleren en de kinderen in een negatieve spiraal terechtkomen.

Luister naar ouders

Deze gezinnen zeggen: 'Luister wat beter naar de ouders, die hun kinderen door en door kennen. Denk niet direct dat ze overbezorgd zijn of tegenwerken'.

Ze zeggen ook: 'Als onze kinderen lastig doen, zijn ze niet lastig. Ze hébben het lastig.'

Zoals Thomas, die in de jeugdvoorziening zo chaotisch en angstig werd, dat hij meermaals 'explodeerde' en overging tot agressie. Waarna een nieuwe doorverwijzing naar de volwassen psychiatrie volgde, hij daar wegliep, toch weer werd teruggestuurd, et cetera. Vanwege zoveel 'tegenwerkend' gedrag, trok de jeugdrechter ten slotte 'haar handen van de zaak af'.

Vervelend is dat het gezin door het verblijf in de voorziening de verhoogde kinderbijslag is kwijtgespeeld - iemand daar vergat met Thomas naar een verplicht consult bij de controlearts te gaan - en dat om vergelijkbare redenen ook de terugbetaling voor kine en logo is geschrapt. Door alle problemen verloor de moeder van Thomas haar werk. Of hoe kansarmoede groter kan worden door interventies van de hulpverlening.

'Het is bijzonder schrijnend wat dit gezin is overkomen', meent Astrid Casteels, die zelf een zoon met autisme heeft en voor Thomas een vertrouwenspersoon is geworden. 'Wie precies wanneer in de fout is gegaan, doet er niet toe. Bij Thomas ging immers iederéén in de fout. Meerdere individuen hebben de rechten van Thomas en zijn gezin met voeten getreden.'

Geen pos- maar pom-jongere

Thomas ziet het zo: 'Ze zeiden dat wij een problematische opvoedingssituatie (pos) hadden en gaven mama van alles de schuld. Maar dat klopt niet.'

'Mama heeft altijd haar best gedaan voor mij. Ik ben veeleer het slachtoffer van een problematische opvoedingsmaatschappij, die geen gepaste hulp biedt aan gezinnen in nood. Geen pos-jongere dus, maar een pom-jongere.'

De pom-ouders hebben een dossier samengesteld, 'Kwetsbare kinderen in Vlaanderen', waarin ze de pijnpunten oplijsten en voorstellen doen voor een echt helpende samenleving.

Ze vragen onder meer een ombudsdienst die de belangen van kinderen met complexe problemen zou behartigen.